Het vak van schuldhulpverlener verandert continue. In de afgelopen jaren kwamen er nieuwe werkwijzen en regels bij: stress-sensitief werken, een kortere looptijd van de Wsnp en Msnp, de schuldregeling zonder afloscapaciteit. En dat is nog maar een greep. Senior schuldhulpverlener Lianne Sturrus merkt die veranderingen dagelijks in haar werk. ‘Het vak verandert en geen traject is hetzelfde. Daardoor moet je scherp blijven en dat houdt het leuk.’
‘Mijn eerste afspraak vandaag was met een ex-ondernemer’, vertelt Lianne. Aan het begin van het gesprek vraagt ze altijd of er iets is wat mensen vooraf willen vragen of zeggen. Soms leggen mensen dan een dringende brief op tafel of vertellen ze welke oplossing ze zouden willen voor hun schulden. Lianne: ‘Ik vraag ernaar zodat ze hun gedachten beter bij het gesprek kunnen houden. Deze inwoner begon direct over belastingschulden uit de coronaperiode, dus daar startten we het gesprek.’
Daarna opent Lianne het vragenformulier op haar laptop: ‘Waarom zit je hier? Wat is belangrijk voor jou?’ Alleen bedragen of namen van schuldeisers vult ze in. ‘Verder type ik zo min mogelijk. Ik wil geen laptop tussen mij en de inwoner in. Soms zijn de verhalen heftig: iemand heeft veel last van de schulden of er zijn nare omstandigheden. Dat raakt me. Die emotie voel ik mee.’
Zonder oordeel
Ze probeert zonder oordeel te luisteren. ‘Ik probeer erachter te komen wat iemand nodig heeft. Ik heb er niets aan als iemand het mooier maakt dan het is. Dan spiegel ik: ‘Je zegt hier A, maar ik hoor toch af en toe B.’ Het plan van aanpak moet bij iemand passen, anders werkt het niet.’
Tijdens de intake is het belangrijk om het vertrouwen te winnen, maar eerlijkheid is ook nodig. ‘Ik beloof geen gouden bergen. Als ik weet dat een optie niet kan, dan zeg ik dat eerlijk.’ Bij de ex-ondernemer van vanmorgen speelt de koopwoning een belangrijke rol. Een klassieke schuldregeling valt daardoor waarschijnlijk af. ‘Voor mensen met een eigen woning bestaan andere oplossingen, zoals herfinanciering of het verhogen van de hypotheek. ‘Ik vraag altijd: ‘Heb je zelf ideeën om je schulden te regelen?’
Bankafschriften uitpluizen
In de week na het gesprek bekijkt Lianne de bankafschriften. ‘Ik pluis die uit. Als je schulden aflost, moet je budgetteren. Als dat lastig is, kunnen we budgetbeheer voorstellen.’
Elke donderdag bespreken de schuldhulpverleners de dossiers met elkaar. Lianne: ‘We besluiten samen welke aanpak past. Soms denk je tijdens de intake, ‘wat een leuke vrouw, die weet van wanten’. Maar dan heeft een collega op basis van de papieren toch een ander beeld. Het kan ook zijn dat je beeld juist te zwartgallig is. Door er met elkaar naar te kijken wordt het echt een plan van aanpak van Stadsring en niet van Lianne die toevallig een mindere dag heeft.’
De ex-ondernemer ziet ze over twee weken weer voor het plan-van-aanpak-gesprek. ‘Het belangrijkst is dat de inwoner erachter staat. Als iemand het er niet mee eens is, dan kijken samen hoe we het plan beter passend maken.’
Bruto-netto leven
Het valt Lianne op dat ze op dit moment veel ex-ondernemers begeleidt. ‘Schulden uit de coronaperiode spelen mee, maar ook het gemak waarmee je een bedrijf kunt starten. Ondernemen klinkt aantrekkelijk, maar je mist vangnetten: geen recht op pensioen, geen ziektewet en geen WW. Ik zie vaak dat ondernemers bruto-netto leven: niets reserveren voor de belasting. Dan kan de schuld snel oplopen.’
De tweede afspraak van Lianne is met iemand die jarenlang zelf probeerde de schulden op te lossen. De problemen ontstonden na een relatiebreuk en de verkoop van een huis dat onder water stond. Pas na veel ploeteren kwam deze persoon bij Stadsring terecht.
Het traject loopt nu vertraging op omdat één schuldeiser niet mee wil werken. ‘Voor een tandartsrekening van € 52,- moeten we nu naar de rechtbank voor een dwangakkoord’, vertelt Lianne. ‘99% van de schuldeisers werkt wél mee. Zo’n weigering kost veel tijd. De tandarts is kansloos in de rechtbank, maar mag weigeren. Gelukkig komt dit goed; de regeling loopt al sinds vorig jaar, dus na de uitspraak zijn we snel verder.’
‘In de schuldhulp heb je te maken met een spanningsveld: de inwoner vindt het te langzaam gaan, de schuldeiser vindt het aanbod te laag.’ Nieuwe regels, zoals de verkorte looptijd, maken sommige schuldeisers minder bereid om mee te werken. Het aanleveren van documenten kost tijd en soms ontstaan er nieuwe schulden.
Boze e-mail
‘Afgelopen weekend kreeg ik een boze mail van een inwoner. Het vertrouwen was even weg, de stress liep op en dan wordt iemand boos en zegt: ‘Ik wil ermee stoppen.’ Dan probeer ik door de boosheid heen te kijken. Vaak wil iemand vooral gezien worden. Dan leg ik uit: ‘Dat mag en dat is jouw keuze. Maar we zijn er echt bijna. Op basis van wat ik berekend heb, ben je binnen 12 maanden klaar.’
Als de schulden zijn geregeld, werken mensen aan hun financiële vaardigheden. ‘We leren ze vooruit te kijken. Veel mensen leven in het moment: ‘Ik wil nú naar familie rijden’, of ‘nú een broodje bal. Dan zie je allerlei afschrijvingen op het bankafschrift. Vooruitkijken helpt: een diepvriespizza in huis, bewuste keuzes maken. Wat vind je echt belangrijk?’
Lianne oordeelt niet over uitgaven. ‘Ik benoem wat ik op de bankafschriften zie: ‘dit helpt niet bij de schuldregeling.’ Als iemand niet rondkomt of we kunnen de schulden niet regelen, moeten we het daarover hebben. Roken en daarom een week macaroni eten, dan is iemands eigen keuze. Maar de begroting moet wel kloppen.’
Het belangrijkst is dat iemand leert budgetteren op een manier die voor diegene werkt. ‘Zelf vind ik de jaarbegroting van Nibud heel fijn en gebruik ik spaarpotjes. Ik weet precies wat er in mijn potje voor boodschappen zit en in mijn ‘leuke dingen’ potje. Maar er is bijvoorbeeld ook een bank waar je vijf verschillende passen kan krijgen: één voor de boodschappen, één om te winkelen, enzovoort.’
Weekinkomen
Het laatste gesprek was met een jongvolwassene. ‘We zien vaker dat jongvolwassenen geen vaste baan hebben en moeizame weg afleggen.’ Deze jonge vrouw kreeg haar inkomen per week. Als het aan Lianne ligt wordt weekinkomen verboden, want het maakt budgetteren erg moeilijk: ‘Je moet dan elke week sparen om aan het eind van de maand je vaste lasten te kunnen betalen.’
Door allerlei gebeurtenissen – zoals een kapotte auto die ze nodig had voor haar werk – bleef haar situatie lange tijd instabiel. ‘We konden de reparatie betalen, maar er was geen leefgeld. Via een fonds hebben we dat opgelost.’ Uiteindelijk is ze in budgetbeheer gegaan en nu is ze financieel stabiel. ‘Dat vind ik echt knap.’
‘Haar schulden bleken binnen drie jaar af te lossen. Daarom kozen we voor herfinanciering: wij betalen de schuldeisers en zij lost bij ons af. Dat geeft veel meer overzicht dan losse regelingen.’ Herfinanciering van een niet-problematische schuld is nieuw; voorheen werd er dan voor betalingsregelingen gekozen. Dat gaf veel minder overzicht en soms ging het dan alsnog mis.’
Nu betaalt ze via budgetbeheer het krediet terug. ‘Je voelt dat er rust is gekomen. Ze communiceert anders, er staat spaargeld op de rekening en de helft van het krediet al terugbetaald.’
Kick
Lianne haalt veel voldoening uit haar werk. ‘Als iemand die eerst boos was na het gesprek zegt: ‘ik ga toch verder’, dan weet ik weer waarom ik dit werk doe.’ Geen dag is hetzelfde. De combinatie van mensen helpen en de ingewikkelde administratie houdt Lianne scherp. ‘Je moet goed blijven nadenken: het vak verandert, berekeningen veranderen en geen traject is hetzelfde. Maar één ding blijft: aan het einde van een traject iemand de hand kunnen geven en zeggen: ‘je bent schuldenvrij’. Dat geeft elke keer weer een enorme kick.’
Foto: Senior schuldhulpverlener Lianne Sturrus: ‘Het vak verandert en geen traject is hetzelfde.’ (VB Fotografie – Sabine Keijzer)